+31 (0) 621294377
journalist, Amsterdam

What about the women?

2015 ⋅ home

De speech van Patricia Arquette waarin zij haar Oscar voor “Beste Vrouwelijke Bijrol” in ontvangst neemt, zoefde de wereld over. De actrice die wij in Boyhood langzaam maar zeker ouder zien worden, schreeuwde, met haar leesbril op haar neus en opgeheven arm dat het nu verdomme wel eens tijd is dat vrouwen voor gelijk werk, gelijk betaald krijgen. En hoewel Arquette alle vrouwen in Amerika toespreekt, komt haar diepgewortelde passie waarschijnlijk voort uit haar eigen beroepenwereld; de filmindustrie.

Laura Kemp; Ketelhuis Amsterdam.

Laura Kemp; Ketelhuis Amsterdam.

Ook Cate Blanchett toonde zich feminist tijdens de inontvangstneming van haar Oscar voor beste actrice in 2014. Zij gooide het over een iets andere boeg; namelijk het karakter van de vrouw in de film zelf. “Aan hen die beweren dat films met vrouwen in het middelpunt “niche” zijn, zeg ik: dat zien jullie verkeerd. Het publiek wil ze zien, en bovendien kun je er geld mee verdienen!” Blanchett kon rekenen op een warm applaus.

Feminisme is weer hip en dit manifesteert zich met name in de culturele industrie. Niet alleen in Hollywood, maar ook het afgelopen jaar in de programmering van filmfestivals als het IDFA, IFFR en de Berlinale. Stuk voor stuk besteedden zij aandacht aan vrouwen en films. Soms stellig, soms wat zoekend.

Is er een probleem, of lift men mee op de feministische trend?

VERS organiseerde vorige week een talkshow over de vrouwelijke blik. Ik presenteerde de avond en probeerde vragen te stellen die antwoord zouden geven op de vraag; ‘wat is er nu precies aan de hand?’ Vrouwen Kijken!

Als we de Oscarwinnaressen mogen geloven, zijn er twee globale actiepunten.

Ten eerste de ongelijkheid van vrouwen achter de schermen; salarissen, kansen en de verdeling van werk. Ten tweede de invulling van de vrouwelijke rollen en de manier waarop vrouwen worden neergezet in films; de beeldvorming van het vrouwelijke personage.

Het eerste probleem is meetbaar en inderdaad schrijnend.  Zeker in Hollwood is de ongelijkheid groot. Neem de door Arquette genoemde pay checks. Vrouwen krijgen gemiddeld 84% van het salaris van mannen in vergelijkbare functies. In 2014 werd de lijst met bestbetaalde acteurs van 1 tot en met 10 compleet bezet door mannen en kreeg Jennifer Lawrence in American Hustle minder betaald dan haar mannelijke medespelers. (thank you Sony leaks!) Verder is slechts 7% van de Hollywood-regisseurs vrouw en maar 21% van de scenaristen.

In Nederland gaat het er minder erg aan toe, en was er een stijgende lijn te ontdekken in het aantal vrouwelijk regisseurs en zitten we volgens de meest recente gegevens op 31%. Van gelijke salarissen lijkt nog geen sprake.

Beeldvorming en Bechdel Test

Het tweede punt, de beeldvorming van vrouwen, is abstracter en moeilijker te onderzoeken. Als je dit probeert stuit je al snel op de Bechdel Test. De Bechdel Test is bedacht door Alison Bechdel die hem introduceerde in een tekstballon in haar stripserie: Dykes to Watch For.

De beroemde test bestaat uit drie simpele voorwaarden waaraan een film moet voldoen:

1.Er moeten twee vrouwen in voorkomen.
2.Die met elkaar praten.`
3.Over iets anders dan een man.

Het lijkt een simpele proeve. Toch slaagden maar twee van de acht Oscarnominaties er dit jaar in om de test te halen; Selma en Boyhood.

De Bechdel Test is niet helemaal waterdicht. Je hebt immers maar één slimme regisseur nodig die twee vrouwen met elkaar laat praten over bijvoorbeeld, schoenen, en je bent er al. En hoewel het een nuttige tool is, is seksisme en beeldvorming complexer en gelaagder.

Denk bijvoorbeeld aan de beroemde ‘male gaze’ theorie in het leven geroepen door Laura Mulvey in 1975. Door de (soms heel letterlijke) mannelijke, voyeuristische blik in de film, is de vrouw nog altijd een passief object. In deze ‘male gaze’  theorie nemen we het blanke, heteroseksuele mannenperspectief zo voor lief, dat we ons er niet bewust van zijn.

En zelfs als vrouwen wel op een realistische, veelzijdige manier in beeld worden gebracht, spelen de rollen die ze vervullen zich nog al te vaak af aan de randen van de vertelling. Niet één van genomineerde films van dit jaar ging over een vrouw. Acht films, acht verhalen gedragen door mannelijke personages.

Meer vrouw.

Om antwoord te geven op de vraag of er nog een probleem is? Ja, meerdere zelfs. Zowel op kwantitatief als kwalitatief niveau worden vrouwen in de film nog steeds ondervertegenwoordigd. Ik schrik ervan. De twee aandachtspunten staan natuurlijk met elkaar in verbinding. Als vrouwen minder erkenning krijgen voor hun werk, bereiken ze minder publiek, waardoor verhalen die in potentie veelzijdige beeldvorming teweeg kunnen brengen, blijven zweven in limboland. Het is een complex samenspel van de samenleving die wordt weerspiegeld in de filmwereld, en de filmwereld als zendende kracht naar de samenleving.

De oplossing? Actrices die hun stem verheffen in galajurken,  hartstikke goed. Maar wat we echt nodig hebben zijn meer kansen voor meer vrouwelijke makers. Denkers en gevoelsmensen. Vrouwen die hun eigen verhaal vertellen en zich verder nergens wat van aantrekken. Alleen op deze manier kunnen we de gelijkheid én veelzijdigheid in film waarborgen; meetbaar en voelbaar.